مـــهــــــــــــرگــــــــــــان

                            «مـا خواهانیم که پشتیبان کشـور تـو باشیم مـا نمی‌خـواهیـم 

                                     از کشـور تـو جــدا شـویـم نمـی‌خـواهـیـم از خـانـه خــود

                                      جــدا شـویـم مبــاد جــز ایــن ای مـهــــر نیـــرومنــد! »

                                                                        ( اوستا، مهر یشت، بند  75)

 ” مهر( میثره) ایزدی صاحب نام و از بزرگ ترین ایزدان مورد ستایش در تاریخ بسیاری از کشورهای گوناگون در دوره های مختلف بوده است. پرستش او در غرب تا شمال انگلستان و در شرق تا هند گسترش و رواج داشته است. پرستش مهر از هزاران سال پیش شروع شده و کیش مهرپرستی یا میترائیسم را پدید آورده است. مهر هنوز مورد احترام زردشتیان است.“ 

 ایرانیان قدیم هر روز از روز های ماه را به نامی می خواندند که در نزد آن ها مفهومی خاص داشت و در هر ماه هنگامی که نام روز و ماه با هم یکی می شد ،آن روز را جشن می گرفتند. به این جشن ها جشن های ماهانه می گفتند که هر یک بنابر مناسبتی خاص برگزار می شد. بدین ترتیب جشن های دوازده گانه سال عبارت بودند از :

 فروردینگان(19 فروردین)، اردیبهشتگان(3 اردیبهشت)، خوردادگان(6 خرداد)،تیرگان(13 تیر)،امردادگان(7 مرداد)،شهریورگان(4 شهریور)،مهرگان(16 مهر)،آبانگان(10 آبان)،آذرگان(9 آذر)،دیگان(8،15،23 دی)،بهمنگان(2 بهمن) و سپندارمذگان(5 اسفند) 

 در میان تمامی جشن هایی که در ایران باستان متداول بود، دو جشن نوروز و مهرگان از سایر جشن ها با اهمیت تر بودند.  جشن مهرگان متعلق به فرشته بزرگ مهر است و برابر با مهرروز (شانزدهم مهر) است و مطابق گاهنمای کنونی( دهم مهر )می باشد  . 

 ( از سال 1304 هجري شمسي پنج روز پنجه (خمسه) از پايان سال حذف و شش ماه نخست ، 31 روزه شد و از آن پس روز آغاز جشن مهرگان به دهم مهرماه منتقل شد و تا روز رام ايزد يعني شانزدهم مهرماه ادامه يافت. روز اول را مهرگان عامه و روز واپسين يا شانزدهم مهر را مهرگان خاصه مي‌ناميدند. ) 

 اين جشن فرخنده و زيبا در گذشته ميان ايرانيان مقامی بسيار ارجمند در حد نوروز داشت و همانگونه که ايرانيان نوروز را بواسطه پايان سرما و آغاز بهار جشن می گيرند مهرگان را نيزدر نيمه سال و با پايان فصل گرما و شروع سرما جشن می گرفتند . آداب و رسوم مهرگان بسيار شبيه به نوروز است و همانطور که نوروز را به  پادشاه افسانه ای ايران جمشيد نسبت می دهند مهرگان را نيز به فتح و پيروزی فريدون ديگر قهرمان ايرانی بر ضحاک نسبت داده می شود. 

از نظر نجومي، مهرگان چند روز پس از اعتدال پاييزي جشن گرفته مي‌شود و جشن برداشت محصولات كشاورزي است.

 از نظر تاريخي پيروزي ايرانيان بر ضحاك ستمكر ، به رهبري كاوه آهنگر است كه اورا در بند آوردند و فريدون را به رهبري خود برگزيدند.

از نظر دين در فرهنگ ايراني مهر يا ميترا به معناي فروغ خورشيد و مهر و دوستي است. همچنين مهر نگهبان پيمان و هشدار دهنده به پيمان شكنان است.

مهرگان جشني است که در آن سپيدي بر سياهي و جهل پيروز ميشود و روزيست که  آزادي و رهايي از ستم ظالمان و ضحّاکيان و پيروزي نيکي بر پليدي را جشن ميگيرند .

 اكنون نيز زرتشتيان در روز مهر از ماه مهر به آتشكده و نيايشگاهها مي روند با تهية خوراكهاي سنتي از يكديگر پذيرايي مي كنند و بت نيايش و برنامه هاي فرهنگي مانند سخنراني هاي ملي وآييني ، سرود ، شعر و دكلمه جشن مهرگان را با شادي بر پا مي دارند . برخي از خانواده ها خوراكي هاي سنتي ، گوشت بريان شدة گوسفند و لووگ (نان مخصوص ) تهيه مي كنند و با آنها خيرات انجام مي دهند . 

در برخي از روستاها جشن مهرگان با ساز و گشت همراه است . به اين ترتيب كه در روز پنجم پس از مهرگان ، گروهي از اهل روستا كه بيشتر آنها را جوانان تشكيل مي دهند در محل آدريان و يا سر چشمة قنات گرد مي آيند و يكي از هنرمندان روستا با سرنا و ديكري با اربونه (دف) گروه را همراهي مي كنند. آنها باهم حركت مي كنند و از يك سوي روستا شروع مي كنند و با شادي به خانه ها وارد مي شوند . كدبانوي هر خانه نخست آيينه و گلاب مي آورد سپس آجيلي را كه قبلا فراهم نموده است به همه تعارف مي كند .

 افزون بر اينها گاهي نيز با شربت و يا چاي پذيرايي خود را انجام مي دهند . آنگاه يكي از افراد سازوگشت كه صداي رسايي دارد ، اسامي كساني را كه پيش از اين ، در اين خانه سكونت داشته و اكنون فوت كرده اند باز مي گويد و براي همة آنها آمرزش و شادي روان آرزو مي كند . در اغلب خانه ها نخست بر روان شخصي درود فرستاده مي شود كه قنات آب را در آنجا داير نموده است و سپس از بازماندگان اين خانواده نام مي برد كه هم اكنون در خانه به سر مي برند و چراغ آن را روشن نگه مي دارند و براي آنها نيز آرزوي ديرزيوی ( عمر طولانی ) و شاد زيوي ( شاد زيستن )مي كند.

 زرتشتیان ایرانی سفره سپید می گسترانند و بر آن با آب و آینه و آویشن فرارسیدن مهرگان را جشن می گیرند. موبدان، اوستا در دست «مهریشت» می خوانند و مردمان برای یکديگر فال خرم و شادی و ارامش آرزو می کنند. مهرگان آمده است ؛ ایرانیان هزار سال بزيستند و فال و سال همه آنها خرم و نیکو بود. 

«می‌ستاییم مهرِ دارنده دشت‌های پهناور را؛ او که آگاه به گفتار راستین است، آن انجمن‌آرایی که دارای هزار گوش است، آن خوش‌اندامی که دارای هزار چشم است، آن بلندبالای برومندی که در فرازنای آسمان ایستاده و نگاهبانی نیرومند و بخواب نرونده است..… او كه به همه سرزمين‌های ايراني، خانمانی پُر از آشتی، پُر از آرامی و پُر از شادی می‌بخشد.»

                                                                    (اوستا، مهر یشت، بند 4)

 -         اینجا رو بخونین 

-          اینجا رو هم بخونین